Geleneksel yayıncılık dünyası, yüzyıllar boyunca edebiyat eleştirmenlerinin, büyük yayınevlerinin ve gazete eklerinin kontrolü altındaydı. Bir kitabın “çok satanlar” listesine girmesi için genellikle prestijli bir ödül alması veya ana akım medyada geniş yer bulması gerekirdi. Ancak 2020’li yılların başında, TikTok’un derinliklerinden yükselen bir akım bu statükoyu yerle bir etti: BookTok.
1. BookTok’un Tanımı ve Kökeni
BookTok, TikTok platformu üzerinde kitaplar, okuma alışkanlıkları, kütüphane düzenlemeleri ve yazar incelemeleri etrafında toplanan küresel bir topluluktur. Bu topluluk, kullanıcıların okudukları kitaplara verdikleri duygusal tepkileri, estetik video kurguları (aesthetic), müzik ve görsel efektlerle birleştirerek paylaştığı kısa videolardan oluşur.
Pandemi dönemindeki izolasyon süreci, BookTok’un patlama yapmasında kilit rol oynamıştır. İnsanların evlerine kapandığı ve dijital sosyalleşmeye yöneldiği bu dönemde, kitaplar birer kaçış noktası olmuş; bu deneyimi paylaşma arzusu ise devasa bir topluluğun temellerini atmıştır. Bugün itibarıyla #BookTok etiketi, yüz milyarlarca görüntülemeye ulaşmış durumdadır.
2. BookTok’u Diğer Platformlardan Ayıran Nedir?
BookTok’u YouTube’daki “BookTube” veya Instagram’daki “Bookstagram”dan ayıran en temel fark, duygusal dışavurumculuk ve hızdır.
- Duygusal Bağ: BookTok içerik üreticileri, bir kitabı analiz etmekten ziyade o kitabın kendilerinde bıraktığı duyguyu pazarlar. Bir kitabın son sayfasını okurken ağlayan bir okuyucunun videosu, o kitabın satışlarını binlerce sayfalık akademik bir eleştiriden daha hızlı artırabilir.
- Algoritma Gücü: TikTok’un “Sizin İçin” (For You) sayfası, kullanıcıların ilgi alanlarını saniyeler içinde analiz ederek onları en çok ilginç bulacakları kitap içerikleriyle buluşturur. Bu da niş türlerin (örneğin; Romantasy veya Dark Academia) hızla ana akım haline gelmesini sağlar.
- Görsel Estetik: Kitap kapaklarının tasarımı, kitaplıkların renk dizilimi ve videolarda kullanılan atmosferik müzikler, okumayı bir hobi olmaktan çıkarıp bir “yaşam tarzı” haline getirir.
3. Yayıncılık Dünyasına Etkileri: Oyunun Kuralları Yeniden Yazılıyor
Yayıncılık sektörü, BookTok’un gücünü başlangıçta küçümsese de bugün stratejilerini tamamen bu platforma göre şekillendiriyor.
Arka Liste (Backlist) Kitapların Yeniden Doğuşu
Geleneksel pazarlamada bir kitabın ömrü genellikle ilk altı aydır. Ancak BookTok, yıllar önce yayımlanmış kitapları bir gecede dünya listelerine taşıyabilir. Bunun en somut örneği Madeline Miller’ın 2011 yılında çıkan Ben, Kirke ve Akhilleus’un Şarkısı eserleridir. BookTok sayesinde bu kitaplar on yıl sonra yeniden New York Times Çok Satanlar listesine girmiştir.
“Tropes” (Temalar) Üzerinden Pazarlama
BookTok, kitapları türlerinden ziyade içerdikleri kurgusal dinamiklerle (tropes) tanımlar. “Düşmandan aşığa” (Enemies to Lovers), “tek yatak” (Only One Bed) veya “sahte ilişki” (Fake Dating) gibi etiketler, bugün yayınevlerinin kitap kapaklarına veya pazarlama bültenlerine taşıdığı anahtar kelimeler haline gelmiştir.
Kitapçılarda Fiziksel Değişim
Bugün dünya çapındaki zincir kitapçıların (Barnes & Noble, Waterstones ve Türkiye’deki çeşitli zincirler) en görünür yerlerinde “BookTok’ta Popüler Olanlar” masaları bulunur. Algoritmik popülarite, fiziksel rafların düzenini belirleyen birincil faktör haline gelmiştir.
4. BookTok Sözlüğü: Topluluğun Dili
BookTok’u anlamak için topluluk içinde kullanılan özel terimlere hakim olmak gerekir:
- TBR (To Be Read): Okunmayı bekleyen kitaplar listesi.
- DNF (Did Not Finish): Yarım bırakılan kitaplar.
- Reading Slump: Okuma isteğinin kaybolduğu, hiçbir kitabın sürükleyici gelmediği dönem.
- Annotating: Kitapların içine notlar alarak, renkli yapışkanlar (tabs) kullanarak okuma süreci.
- Spice Level: Kitaplardaki romantik ve erotik sahnelerin yoğunluk derecesi.
5. Eleştiriler ve Tartışmalar
BookTok’un başarısı beraberinde bazı tartışmaları da getirmiştir.
- Tüketim Kültürü: Bazı eleştirmenler, BookTok’un “okumaktan” ziyade “kitap satın almaya” odaklanan bir tüketim çılgınlığını tetiklediğini savunmaktadır. Dev kitap alışverişi (Book Haul) videoları, sürdürülebilirlik açısından eleştirilmektedir.
- Edebi Derinlik Kaygısı: Platformun hızlı tüketim doğası gereği, daha karmaşık ve ağır edebi eserlerin yerini “hızlı okunan” ve “duygusal manipülasyonu yüksek” kurguların alması, edebiyatın kalitesinin düşebileceği endişesini doğurmuştur.
6. Gelecek Öngörüleri: BookTok Nereye Gidiyor?
BookTok sadece bir trend değil, yayıncılığın yeni kalıcı sütunlarından biridir. Gelecekte, yayınevlerinin “TikTok odaklı” editörlük süreçlerini daha da derinleştireceği, hatta yapay zeka destekli analizlerle hangi kurguların viral olabileceğini önceden tahmin etmeye çalışacakları öngörülmektedir. Ayrıca, platformun bağımsız yazarlar (self-publishing) için sunduğu fırsatlar, geleneksel yayıncılık bariyerlerini tamamen yıkmaya devam edecektir.
Sonuç
BookTok, Z kuşağının ve milenyum neslinin “kitaplar artık okunmuyor” mitini yerle bir ettiği bir platformdur. Dijitalleşen dünyada analog bir aktivite olan okumanın, teknolojiyle nasıl harmanlanabileceğini kanıtlamıştır. Kitaplar artık sadece raflarda duran nesneler değil; videoların, müziklerin ve küresel tartışmaların başrol oyuncularıdır.
