İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Otizm Spektrum Bozukluğu
  3. Otizmli Çocuklarda Uyku Tavsiyeleri – Otizm Spektrum Bozukluğu

Otizmli Çocuklarda Uyku Tavsiyeleri – Otizm Spektrum Bozukluğu

Otizmli Çocuklarda Uyku Tavsiyeleri

Velilerim tarafından sıkça dile getirilen durumlardan biri Otizmli Çocuklarda uyku sorunları oluyor ve bu konuda verdiğim tavsiyeleri can kulağı ile dinlemeleri, çoğunun da bir şekilde başarıya ulaşması benim elimde bu konuda baya bir öneri birikmesine sebep oldu. Bende bu birikimleri paylaşmayı, bu sayede de Otizm Spektrum Bozukluğu tanılı ailelerin hayatlarını kolaylaştırmayı hedefliyorum.

Bu yazıyı Özel Eğitim kategorisi altında Otizm Spektrum Bozukluğu kısmında yayınlıyor, içerisinde yer alan tavsiyeler sebebiyle çözüm önerileri ve uyku sorunları ile uyku tavsiyeleri etiketleri ile paylaşıyoruz.

Otizm Spektrum Bozukluğuna Uyku Tavsiyeleri – Otizmli Çocuklar

Hayatın, yaşamın ilk günlerinde bebekler kendiliğinden (bir sorun yoksa) uyku döngüsüne girerler, bu ilk aylarda gece-gündüz ayrımı olmadan belli bir süre uyanık olup; ihtiyaçlarının giderilmesi için ağlar, sonra mutlu olur, sonra da uyurlar. Bu bir döngü halinde devam eder.

Bu durum bir döngü halinde devam ediyor olsa da gün geçtikçe gündüz uykuları hem süre olarak, hem sayı olarak azalma eğilimine girer. Bu süreçte ise gece uykusu süresi artmaya başlar, geceleyin daha az uyanır, daha fazla uyur bir hale geçer.

Otizmli Çocuklarda Uyku Tavsiyeleri kapsamında şunu dile getirmek gerek, Uyku Bozuklukları bulaşıcıdır. Eğer çocuğunuz düzgün uyuyamıyor, kaliteli bir uyku çekemiyorsa; sizde uyuyamazsınız, evdeki diğer kişilerde. Hepiniz uykunuzdan olursunuz, bu sebeple elinizden geleni yapın ve işler çığrından çıkmadan, çözüme kavuşturun.

Fatih KAYA

Her ne kadar buraya kadar anlatılanlar genel çerçeve için geçerli olsa da, bazı çocuklar geceleri bile uykuya dalmakta ve uyumakta sorunlar yaşarlar, bu sorunlar okula başlama ile daha da artar, bu durumlar uyku bozuklukları ya da uyku sorunları olarak tanımlanır.

Uyku sorunları otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda daha da yaygındır, araştırmalar gösteriyor ki Otizmli çocukların %40 ile %80 Aralığında daha sık uyku bozukluklarına sahipler. Bu çocukların en çok mağdur olduğu uyku bozuklukları;

  • Uykuya dalmakta zorluklar
  • Tutarsız, düzensiz uyku rutinleri
  • Huzursuz ve düşük uyku kalitesi
  • Erken veya sık uyanma

Çocuğun iyi bir uyku çekememesi durumu sadece çocuğu etkilemez; ailesindeki, evdeki hatta apartmandaki herkesi etkileyebilir. Sizin de çocuğunuzla geçirdiğiniz uykusuz bir geceden sonra gözlerinizden uyku akıyorsa, vereceğim yaşam tarzlarından ya da uyku yardımcılarından faydalanabilir, bu uyku tavsiyeleri ile uyku kalitenizi arttırabilirsiniz.

Uyku Bozukluklarına Neler Sebep Olur – Otizmli Çocuklarda Uyku Tavsiyeleri

Bir soruna çözüm arıyorsanız bazen tek yapmanız gereken sebebini ortadan kaldırmaktır. Bu durumu şöyle ele alın, musluk açıkken lavaboyu kurulamanın anlamı yoktur. Bu sebeple ilk olarak mümkünse istenmen durumun kaynağını kurutmanız gerekir, işe yaramıyorsa çözüm arayın.

Her ne kadar bilim insanları otizmli çocuklarda daha sık uyku sorunları olduğunun nedenini anlamış olmasalar da bu konuda birkaç teorileri var, bizde bunlar üzerinden yürüyerek sizlere uyku problemleri konusunda yardımcı olmak istiyoruz.

İlk teori sosyal ipuçları hakkında, insanlar gece uykusunu gündüz-gece döngüsü ve vücudun sirkadiyen (24 saatlik döngü içerisindeki biyokimyasal ve psikolojik davranışlar bütünü) ritimleri sayesinde sağlarlar. Kısaca vücut yatma vaktinin geldiğini bilir. Bunların yanı sıra bazı ipuçları da yatma vaktinin geldiğini gösterir, misal olarak kardeşlerinin pijama giymesi, diş fırçalaması gibi. Lakin bu ipuçlarını otizmli bireyler doğru algılamayabilir ya da görmezden gelir.

İkinci bir teori ise bireyde uyku-uyanıklık döngülerini ayarlayan melatonin hormonu ile ilgilidir. Melatonin hormonunun salgılanması için triptofan adlı amino aside ihtiyaç duyulur, yapılan araştırmalar ise OSB bireylerde bu amino asidin olması gereken miktarın ya çok üstünde ya da çok altında olduğu saptanmış. Yani ya hiç kullanılmıyor ya da başka yerlerde tüketiliyor. Melatonin hormonu geceleri artar ve gündüzleri azalır yani karanlık ve ışık durumundan etkilenir. Yine bazı araştırmalar gösteriyor ki otizmli çocuklarda melatonin günün doğru saatlerinde yani geceleri salgılanmıyor. Bunun yerine gündüzleri salgılanıp, geceleri azalıyor. [Geceleri gündüzden daha aktif çocuklarda bu durum söz konusu olabilir.]

Otizmde uyku sorunlarına sebep başka bir durum ise uyaranlara karşı aşırı hassasiyet olabilir. Bu durumu şöyle ele alın isterim, kimisi sivrisinek sesine uyanmaz hatta duymaz bile, kimisi ise oda da sivrisinek varken gözlerini bile kırpamaz. Otizmli bireylerde hassasiyet bazen hat safhada olabilir, bu hassasiyet sese, sıcaklığa, neme, rüzgâra, ışığa ve aklıma gelmeyen diğer bir sürü değişkene olabilir. Mesela çarşaf, yastık kılıfı ya da bunların yıkandığı deterjanın, yumuşatıcının kokusu.

Son teori ise tüm insanları kapsar şekilde Anksiyete üzerinedir. Uyku üzerinde istenmedik etkilere sahip olan Anksiyete, otizmli çocuklarda daha sık rastlanılan bir durumdur.

Uyku Bozuklukları Nelere Sebep Olur – Otizm Spektrum Bozukluğu

Uyku bozukluğunun sebeplerine değindik, peki uyku bozuklukları nelere sebep olur, gelin birazda bu konu üzerine konuşalım.

İyi bir gece uykusunun yoksunluğu durumunda çocuğun günlük yaşamı ve genel sağlığı tehlikeye girer. Araştırmaları derlersek aşağıda yer alan sonuçlar, uyku yoksunluğu sebebiyle gerçekleşmektedir.

  • Saldırganlık
  • Depresyon
  • Hiperaktivite
  • Artan istenmedik davranış sorunları
  • Asabiyet, Sinirlilik
  • Yetersiz öğrenme
  • Akademik başarısızlık
  • Kötü bilişsel performans

Sonuçlara dikkat ettiniz mi, otizm denilince akla gelen çocuk profili. Peki tüm otizmlililer böyle mi? Çocuğunuz sınıf arkadaşı da otizmli olduğu halde, bunları göstermiyor olabilir ve o çocuk geceleri iyi uyuyordur ama siz sanırsınız ki bu sorunları olmadığı için geceleri iyi uyuyor, aslında iyi uyuduğu için bu problemleri yok. Bakın, iyi bir uyku yoksa, ne kadar iyi bir eğitimci ile ders işliyor olursa olsun; yeterli öğrenme düzeyine erişemez, akademik başarı gösteremez zira bilişsel performansı bunlara yetmez. E o zaman nasıl bir düzelme bekliyorsunuz?

Ayrıca çocuğuz uyumuyorsa, büyük ihtimalle sizde uyumuyorsunuzdur. Gece boyunca onunla birlikte olmak durumunuz var; zaten araştırmalarda otizmli çocuk sahibi kişilerin normale göre daha az uyuduğunu ve daha erken uyandığını ortaya koymaktadır. Yukarıda yer alan saldırganlık, depresyon, davranış sorunları, asabiyet, yetersiz öğrenme ve yetersiz bilişsel performans durumları sizde de ortaya çıkacaktır, kısır döngü olarak dibi boylama ihtimaliniz doğacaktır.

Çocuğumda Uyku Bozukluğu Olup Olmadığını Nasıl Anlarım – Otizmli Çocuklarda Uyku Tavsiyeleri

Bir sorunu çözmenin ilk aşaması o sorunun farkında olmaktır, bu sebeple ilk olarak çocuğunuzda uyku bozukluğu olup olmadığını öğrenmeniz lazım, bu işin uzmanına başvurmanız en doğrusu lakin size ipucu vermesi amacıyla bazı kısımlara bende değinmek isterim.

Her çocuk farklıdır ama aynı yaş grubundaki çocukların çok az farkla da olsa aynı sürede uykuya ihtiyaçları vardır, aşağıda ki maddeler buna değinir.

  • 1-3 yaşındaki çocuklar günde 12-14 saat uykuya ihtiyaç duyarlar.
  • 3-6 yaş arasındaki çocuklar ise 10-12 saat uyku gereksinimine sahiptir.
  • 7-12 yaş ise 10-11 saat civarında bir uyku miktarını doldurmaları gerekir.

Uyku süresi hesabını her uykusunu toplayarak bulmanız gerekiyor. Ayrıca normal bir uykuya sahip çocuk sadece tek seferlik süreyi tutturamadı diye uyku bozukluğuna sahip olduğu düşünülemez, bu bozukluğun süreklilik göstermesi gereklidir.

Çocuğunuz düzenli, sürekli olarak uykuya dalmakta zorluk çekiyorsa ve geceleri sık sık uyanıyorsa, bu uyku probleminin işareti olabilir, doktorunuza danışmanız gereken bir durumdur. Doktorlar bu durumda sizi genellikle ya bir uyku uzmanına ya da kulak, burun ve boğaz uzmanına yönlendirecektir.

Uyku problemlerinin tespiti için bir günlük tutabilirsiniz, hafta boyunca çocuğunuzun ne zaman ve ne kadar uyuduğunu not alırsanız hem siz durumu daha iyi anlarsınız hem de doktorunuz için büyük bir kolaylık olur.

Tutacağınız uyku notlarına göze batan her değişikliği ekleyebilirsiniz; horlama, terleme, nefes alma düzenindeki değişiklikler, nefes alma zorlukları, irkilmeler vb. Bu günlüğü ve notları hem doktorunuzla hem de tedaviye destek veren diğer uzmanlarla paylaşabilirsiniz.

Otizmli Çocuğumu Nasıl Daha İyi Uyuturum – Özel Tavsiyeler

Uyku konusunda vereceğim ya da başkalarının vereceği tavsiyeler hakkında şunu unutmayın, önce doktorunuza danışın. Ardından her çocuğun, bireyin bir birinden farklı olduğunu unutmayın, Ali’de işe yarayan tavsiye Veli’yi daha kötü yapabilir.

IKEA Karartma Perde

Uyku problemi çeken ailelerin düştüğü bir diğer hata ise ilaçlardır, uyku ilaçları son çare olarak uzman denetiminde kullanılmalıdır. Ayrıca her ilacın bir yan etkisi olabilir, çocuğunuzun hali hazırda kullandığı ilaçla kötü bir etkileşime de girebilir; ilaçlardan olabildiğince uzak durun. Peki ne yapmak gerekiyor, yaşam tarzı değişiklikleri ve uyku yardımcıları kullanacağız.

  • Çocuğunuza yatmadan önce kafein ya da şeker gibi uyarıcılar içeren ürünler, gıdalar vermeyin.
  • Gece yatma rutini oluşturun; yatmadan önce banyo yaptırın, hikaye okuyun, yatağına her gün aynı saatte yatırın.
  • Çocuğunuzu uykudan önce rahatlatın; banyo, kitap okuma, sırt masajı veya sakin bir müzik ile bu işi sağlayabilirsiniz.
  • Televizyonu, cep telefonlarını, tabletler, video konsollarını ve bunların zararlı mavi ışıklarını yatmadan en az bir saat önce kapatın, engelleyin.
  • Gece, uyku boyunca çocuğun duyusal olarak uyarılmaması için perdeleri ışık geçirmeyecek şekilde tercih edin, camlarınız fitilli ve izolasyonu sağlam olsun; ses ve rüzgar gelmesin. Ayrıca odasına girip çıkmanız gerekiyorsa kapısının gıcırdamadığından emin olun, siz çocuk uyurken gezinmek zorundaysanız oda kapısının altına havlu sıkıştırın, ses geçmesin. Halı serin, yürürken ayak sesiniz çocuğu uyandırmasın. Odasını çok sıcak ya da soğuk yapmayın, havası temiz olsun.
  • Doktorunuz uygun görürse melatonin hormonu takviyesi kullanın, bu bir gıda takviyesi hükmünde olup, otizmli çocuklarda uyku rutininin düzelmesinde faydalı olduğu tespit edilmiştir.
  • Çocuğunuzu gün içinde sırf sesi çıkmasın diye ekstradan uyutmaya çalışmayın.

Otizmli Çocuklarda Uyku Tavsiyeleri yazımızda, diğer özel eğitim yazıları gibi birşeyi gösteriyor; her çocuk farklıdır, her sorunun çözümü için önce kaynağına bakılmalıdır, her sorunun çözümü kayıt tutmaktan geçer, işten ne kadar çok kaçınırsanız o kadar işe boğulursunuz, bir sorunu çözmek için her zaman yardım arayın gibi kuralları ortaya koyuyor.

Perde tavsiyesi olarak, benim evimde de kullandığım, karartma perdeleri deneyebilirsiniz, IKEA linki bırakıyorum.
Ayrıca teknolojik aletlerin gece yaydığı ışıklar hakkında Mavi Işık Tehlikesi ve Zararları adlı yazımızı da okuyabilirsiniz.

Yorum Yap

Yorum Yap